Respiratorna acidoza je primarno povećanje parcijalnog tlaka ugljičnog dioksida (Pco2) sa ili bez kompenzacijskog porasta bikarbonata (HCO3−); pH je obično nizak, no može biti i gotovo normalan. Uzrok je smanjenje frekvencije i/ili volumena disanja (hipoventilacija), obično zbog stanja CNS-a, pluća ili jatrogenih stanja. Respiratorna acidoza može biti akutna ili kronična; kronični oblik je asimptomatski, ali akutni ili pogoršavajući oblik izazivaju glavobolju, smetenost i pospanost. Znakovi uključuju tremor, miokloničke grčeve i asteriksiju. Dijagnoza se postavlja klinički i mjerenjem plinova u arterijskoj krvi i elektrolita u serumu. Liječi se uzrok; često su potrebni kisik (O2) i mehanička ventilacija.
(Vidjeti također Acidobazna regulacija i Acidobazni poremećaji.)
Respiratornoj acidozi svojstveno je nakupljanje CO2 (hiperkapnija) zbog smanjene učestalosti i/ili dubine disanja (hipoventilacija). Uzroci hipoventilacije (objašnjeno pod respiratorno zatajenje) uključuju:
-
Stanja koja narušavaju nagon disanja u SŽS-u
-
Stanja koja narušavaju neuromuskularni prijenos i druga stanja koja uzrokuju mišićnu slabost
-
Opstruktivne, restriktivne i parenhimske plućne poremećaje
Hipoksija tipično prati hipoventilaciju.
Respiratorna acidoza može biti:
Razlika se temelji na stupnju metaboličke kompenzacije; ugljični dioksid u početku se neučinkovito puferira, ali tijekom 3 do 5 dana bubrezi značajno povećavaju reapsorpciju bikarbonata.
Simptomi i znakovi
Simptomi i znakovi ovise o brzini i stupnju porasta Pco2. CO2 brzo difundira kroz krvno-moždanu barijeru. Simptomi i znakovi rezultat su visoke koncentracije CO2 i niskog pH u središnjem živčanom sustavu te popratne hipoksemije.
Akutna respiratorna acidoza, ili akutno pogoršanje kronične respiratorne insuficijencije, uzrokuje glavobolju, smetenost, tjeskobu, pospanost i stupor (CO2 narkoza). Stabilna respiratorna acidoza koja se sporo razvija, kao u KOPB-u (kroničnoj opstruktivnoj plućnoj bolesti), može se dobro tolerirati, no pacijenti mogu imati gubitke pamćenja, poremećaje spavanja, prekomjernu dnevnu pospanost i promjene osobnosti. Javljaju se poremećaji hoda i držanja, tremor, slabljenje dubokih refleksa, mioklonički grčevi, grubi tremor šaka poput onoga uz portalnu encefalopatiju, odnosno „lepršajući” tremor (asteriksija), te edem papile vidnog živca.
Tumačenje plinova u arterijskoj krvi TreeCalc
Dijagnoza
Prepoznavanje respiratorne acidoze i prikladne bubrežne kompenzacije (vidjeti Dijagnoza poremećaja acidobazne ravnoteže) zahtijeva određivanje ABG-a i mjerenje serumskih elektrolita. Uzroci su većinom očiti iz anamneze i kliničkog pregleda. Izračun alveolarno-arterijskog gradijenta (A-a) O2 (udahnuti Po2 − [arterijski Po2 + 5⁄4 arterijski Pco2]) može pomoći u razlikovanju plućne od ekstrapulmonalne bolesti; normalan gradijent u osnovi isključuje plućne poremećaje.
A-a gradijent
Liječenje
Liječenje se provodi osiguravanjem adekvatne ventilacije endotrahealnom intubacijom ili neinvazivnom ventilacijom pozitivnim tlakovima (za specifične indikacije i postupke, vidjeti Pregled respiratornog zatajenja). Adekvatna ventilacija je sve što je potrebno za ispravljanje respiratorne acidoze, iako se kronična hiperkapnija obično mora polako korigirati, npr. tijekom nekoliko sati, jer prebrzo snižavanje Pco2 može uzrokovati prekomjernu posthiperkapničnu alkalozu kada temeljno kompenzacijsko povećanje bikarbonata postane očigledno; nagli porast pH CNS-a koji nastaje može dovesti do napadaja i smrti. Treba nadoknaditi i svaki manjak kalija i klorida.
Natrijev bikarbonat gotovo je uvijek kontraindiciran zbog potencijalne paradoksne acidoze unutar CNS-a. Iznimka bi mogao biti teški bronhospazam, pri kojem HCO3− poboljšava osjetljivost glatkih mišića bronha na β-agoniste.
Ključne točke
-
Respiratornoj acidozi svojstveno je nakupljanje CO2 (hiperkapnija) zbog smanjene učestalosti i/ili dubine disanja (hipoventilacija).
-
Najčešći uzroci su umanjena funkcija disanja, npr. zbog toksina ili bolesti SŽS-a, i opstrukcija protoka zraka, primjerice zbog astme, KOPB-a, opstruktivne apneje u snu ili edema dišnih putova.
-
Potrebno je prepoznati kroničnu hipoventilaciju prema prisutnosti metaboličke kompenzacije (povišeni HCO3−) i kliničkim znakovima tolerancije, odnosno manjoj pospanosti i smetenosti u odnosu na očekivano za isti stupanj hiperkapnije.
-
Liječite uzrok i osigurajte odgovarajuću ventilaciju uz upotrebu endotrahealne intubacije po potrebi ili neinvazivne ventilacije s pozitivnim tlakom.