Raynaudov sindrom funkcionalna je bolest perifernih arterija pri kojoj se male arterije, odnosno arteriole, najčešće u prstima ruku ili nogu, sužavaju više nego što je uobičajeno, najčešće kao odgovor na izlaganje hladnoći.
-
Sužavanje malih arterija uzrokuje bljedilo ili plavkastu obojenost prstiju ruku ili nogu, uz utrnulost, trnce ili osjećaj pečenja.
-
Liječnici često mogu postaviti dijagnozu na temelju simptoma.
-
Mogu pomoći zagrijavanje, izbjegavanje hladnoće, prestanak pušenja i ponekad primjena lijekova.
Raynaudov sindrom može biti:
-
Primarni, kada se ne može utvrditi uzrok, a naziva se i Raynaudovom bolešću
-
Sekundarni, kada se može utvrditi uzrok, a naziva se i Raynaudovim fenomenom
Izraz Raynaudov sindrom obuhvaća oba oblika.
Primarni Raynaudov sindrom
Primarni Raynaudov sindrom mnogo je češći od sekundarnog. Između 60 i 90% slučajeva primarnog Raynaudova sindroma javlja se u žena u dobi od 15 do 40 godina.
Sve što potiče simpatički dio autonomnog živčanog sustava, osobito izlaganje hladnoći, ali i snažne emocije, može uzrokovati suženje arterija i potaknuti epizodu primarnog Raynaudova sindroma.
Sekundarni Raynaudov sindrom
Sekundarni Raynaudov sindrom mogu uzrokovati:
Primjena lijekova koji sužavaju krvne žile može dodatno pogoršati Raynaudov sindrom. Neke osobe s Raynaudovim sindromom imaju i druge poremećaje povezane sa sklonošću arterija sužavanju. Ti poremećaji uključuju migrenu, varijantnu anginu, odnosno bol u prsima koja se javlja u mirovanju, i plućnu hipertenziju. Ta povezanost upućuje na mogućnost postojanja zajedničkog poremećaja regulacije sužavanja krvnih žila.
Simptomi
Simptomi Raynaudova sindroma
Suženje malih arterija u prstima ruku ili nogu započinje naglo, najčešće nakon izlaganja hladnoći. Epizoda može trajati nekoliko minuta ili nekoliko sati. Prsti postaju bijeli, odnosno blijedi, ili plavkasti, odnosno cijanotični, često u nepravilnim područjima. Može biti zahvaćen samo jedan prst, dio prsta ili više prstiju.
Prsti obično nisu bolni, ali često se javljaju utrnulost, trnci, bockanje ili osjećaj pečenja. Nakon završetka epizode zahvaćeno područje može postati crvenije nego inače ili ostati plavkasto. Zagrijavanje šaka ili stopala obično vraća normalnu boju i osjet.
Ako se epizode Raynaudova sindroma često ponavljaju i dugo traju, osobito u osoba sa sistemskom sklerozom, koža prstiju može postati glatka, sjajna i zategnuta. Na vrškovima prstiju mogu nastati mali bolni ulkusi.
Primjeri Raynaudova sindroma Raynaudov sindrom s bljedilom
Bijela područja, odnosno bljedilo, nastaju zbog smanjenog protoka krvi uzrokovanog suženjem krvnih žila. Blijeda područja na prstima često su nepravilno raspoređena.
© Springer Science + Business Media
Raynaudov sindrom s cijanozom
Plava područja, odnosno cijanoza, na vrškovima prstiju nastaju zbog smanjene količine kisika u krvi uslijed usporenog protoka krvi kroz djelomično sužene krvne žile.
© Springer Science + Business Media
Raynaudov sindrom s ranama na prstima
Osoba sa sistemskom sklerozom ima rane i plavkastu obojenost prstiju, odnosno cijanozu, uzrokovane Raynaudovim sindromom.
© Springer Science + Business Media
Dijagnoza
Dijagnoza Raynaudova sindroma
Liječnici posumnjaju na Raynaudov sindrom na temelju simptoma i fizikalnog pregleda. Za postavljanje dijagnoze često nisu potrebne dodatne pretrage. Ako postoji sumnja na začepljenje arterije, može se učiniti doplerski ultrazvuk prije i nakon izlaganja hladnoći. Krvne pretrage mogu se provesti radi utvrđivanja bolesti koje mogu uzrokovati sekundarni Raynaudov sindrom.
Liječenje
Liječenje Raynaudova sindroma
Blagi Raynaudov sindrom može se kontrolirati zaštitom glave, trupa, ruku i nogu od hladnoće. Osobama u kojih simptome potiče stres mogu pomoći tehnike opuštanja ili biofeedback. Osobe s Raynaudovim sindromom trebaju prestati pušiti jer nikotin sužava krvne žile.
Primarni Raynaudov sindrom obično se liječi blokatorima kalcijevih kanala, primjerice nifedipinom ili amlodipinom. Prazosin također može biti učinkovit.
U osoba sa sekundarnim Raynaudovim sindromom liječi se osnovna bolest koja ga uzrokuje.
Simpatektomija je postupak kojim se određeni simpatički živci privremeno blokiraju, primjerice ubrizgavanjem lidokaina, ili se kirurški prekidaju. Može se razmotriti ako Raynaudov sindrom postane progresivno onesposobljavajući, a drugi oblici liječenja nisu učinkoviti. Međutim, čak i kada je postupak uspješan, poboljšanje može trajati samo jednu do dvije godine. Simpatektomija je obično učinkovitija u osoba s primarnim nego u osoba sa sekundarnim Raynaudovim sindromom.
Više informacija
Slijedi izvor na engleskom jeziku koji može biti koristan. Napominjemo da THE MANUAL nije odgovoran za njegov sadržaj.